Kırılgan Sanat: Vitray

Kültür ve Sanat - 13 Eylül, 2021 - Okuma Süresi: 5 Dk.

13 Eylül, 2021

Kırılgan Sanat: Vitray
Kredi: Vitray Brüksel Sablon Kilisesi

Binlerce yıldır zanaatkarlar parlak camdan ilham aldılar. Her biçimdeki camdan, mükemmel sanat eserleri üretebilir. Ancak, renklendirildiğinde, ortamda sürekli değişen yeni zirvelere tırmanıyor. Bu büyüleyici sanatı yakından inceleyelim.

Genellikle pencereler ve ibadet yerleriyle ilişkilendirilmesine rağmen, vitray, antik bardaklardan çağdaş enstalasyonlara kadar her türlü sanat için benimsenmiş ve uyarlanmıştır. Bununla birlikte, vitrayın asırlık tarihinin izini sürmeden önce, ortamın temel özelliklerini anlamak önemlidir.

Vitray Nedir?

''Vitray" imalat işlemi sırasında metalik oksitlerle renklendirilmiş cam anlamına gelmektedir. Farklı katkı maddeleri ve farklı tonlar üreterek, zanaatkarlar belirli renklerde cam üretirler. Örneğin, erimiş cama bakır oksitlerin eklenmesi yeşil ve mavi tonlarda camlar elde etmemizi sağlar. Cam soğuduktan sonra, dekoratif sanat eserleri üretmek için bir araya getirilir. Bu parçalar kurşun, taş ve bakır folyo gibi çeşitli malzemelerle sabitlenir.

Kırılgan Sanat: Vitray

Vitrayın Tarihsel Gelişimi

Antik Eşyalar

Vitrayın ilk ortaya çıkışı, zanaatkarların dekoratif ürünler üretmek için renkli cam kullanmaya başladığı Antik Roma İmparatorluğu'na kadar uzanır. Bu döneme ait tam olarak sağlam birkaç vitray parçası mevcut olsa da, Lycurgus Cup bu uygulamanın 4. yüzyılda ortaya çıktığını göstermektedir.

Kırılgan Sanat: Vitray

Lycurgus Cup, ışığın yönüne bağlı olarak renk değiştiren bir cam olan dikroik camdan yapılmış dekoratif bir içme bardağıdır. İçeriden aydınlatıldığında, fincan kırmızı bir parıltı üretir; dışarıdan aydınlatıldığında mat yeşil bir görünüme sahiptir.

Erken Romalı zanaatkarlar böyle bir bardağı nasıl yaptılar? Bugün, bu parçayı oluşturmak için kullanılan süreç gizemle örtülüdür. Tarihçiler camdaki altın ve gümüş damlacıklarının renk değiştiren niteliklerinden sorumlu olmasına rağmen, bu zamana ait başka hiçbir dikroik cam eseri bu kadar şiddetli bir renk kontrastına sahip olmadığı için kazayla üretilmiş olabileceğine inanıyorlar.

Bir sanat tarihçileri ekibi, Lycurgus Cup – A Roman Nanotechnology'de “Lycurgus Cup, MS dördüncü yüzyılda Romalı cam işçileri tarafından geliştirilen kısa ömürlü bir teknolojiyi gösteriyor” diye açıklama yapmıştır. "Artık bu etkilerin camdaki nanoparçacıkların gelişmesinden kaynaklandığını anlıyoruz. Bununla birlikte, renklendirme sürecini kontrol edememek, bu türden nispeten az sayıda camın üretilmesi ve daha da azının hayatta kalması anlamına geliyordu.”

Yine de, Lycurgus Cup, sanat tarihçisi Donald Harden'ın "Var olduğunu bildiğimiz, uygun şekilde dekore edilmiş, dönemin en muhteşem camı" olarak adlandıracak kadar ileri gitmesiyle, en önemli antik cam eserlerinden biri olmuştur.

Ortaçağ Manastırları

Kırılgan Sanat: Vitray

7. yüzyıla gelindiğinde, cam zanaatkarları dikkatlerini eşyalardan pencerelere kaydırmaya başladılar. Beklendiği gibi, bu vitray pencereler, bilinen en eski örnek olarak Jarrow, İngiltere'deki St. Paul Manastırı ve diğer dini binaları süslemek için kullanıldı.

686 yılında manastır binası kurulduğunda yaratılan bu asırlık pencerelerin parçaları 1973 yılında arkeolog Rosemary Cramp tarafından kazıldı. Mavi, yeşil, altın ve sarı parçaların orijinal bileşimi bilinmemekle birlikte, manastır bunları bir araya getirerek derledi.

Gotik Katedraller

Orta Çağ'da, Avrupa'daki sayısız Katolik kilisesinde vitray pencereler bulunurdu. Ancak 12. yüzyıla kadar bu pencereler nispeten basit, küçük ölçekli ve kalın demir çerçevelerle çevrelenmişti. Bunun nedeni, kalın duvarlar ve yuvarlak formlarla karakterize edilen Romanesk mimarisinin mimari zevklere hakim olmasıdır.

Ancak 12. yüzyılda Romanesk tarzın yerini Gotik mimari aldı. Romanesk binalardan farklı olarak, bu tarzda inşa edilen kiliseler ve katedraller, yüksekliğe ve ışığa olan ilgiyi gösterir. 

Kırılgan Sanat: Vitray

Gotik pencereler tipik olarak iki biçimde oluşturulur: uzun ve kemerli neşterli pencereler veya yuvarlak gül pencereler. Her iki durumda da, genellikle anıtsaldırlar ve titiz ayrıntılarla işlenirler - dekoratif ancak dayanıklı bir taş desteğin kullanılmasıyla mümkün olan bir başarı. Hem boyutları hem de karmaşıklığı nedeniyle, Gotik vitray pencereler, her zamankinden daha fazla göz kamaştırıcı ışığı geçiriyor.

İslam Mimarisi

8. yüzyılda vitray, Ortadoğu'ya doğru yol aldı. İranlı kimyager Jābir ibn Ḥayyān tarafından yazılmış renkli bir cam tarif kitabı olan Kitab al-Durra al-Maknuna'da (Saklı İncinin Kitabı) uzun uzadıya tartışılmaktadır.

Bu el yazmasında Jābir ibn Hayyān, renkli cam ve yapay değerli taşlar için düzinelerce tarifler sunuyor. Yazara göre, yüksek kaliteli cam yaratmanın anahtarı deneylerdi. “Kimyada ilk esas, pratik çalışma yapmanız ve deneyler yapmanız gerektiğidir, çünkü pratik çalışma yapmayan veya deney yapmayan kişi asla en küçük bir ustalık derecesine ulaşamaz” diye yazdı. “Bilim adamları malzeme bolluğundan zevk almazlar; sadece deneysel yöntemlerinin mükemmelliğinden zevk alırlar.”

Bu sıralarda Irak, Suriye, Mısır ve İran'da cam endüstrisi gelişiyordu. Burada zanaatkarlar, camileri, sarayları ve İslam mimarisinin diğer zımbalarını renk bakımından zengin ve desen bakımından karmaşık pencerelerle süslemek için kullanarak antik Roma ortamını benimsediler ve uyarladılar. Bu parçalar zamanla giderek daha süslü hale geldi.

Kırılgan Sanat: Vitray

 

 

Haftalığın PeP'te!

10'a giren her içerik ile 100 TL kazan!

En popüler yazar sen ol!

Okunma puanını artır, kazan!

Liderlik Tablosu'na göz at!

Bu haftanın en çok okunanları.

E-bültenimize abone ol!

Haftanın en popüler içerikleri, en çok kazananlar ve staj haberleri bültenimizde.

Gizlilik Sözleşmesi'nde belirtilen hüküm ve koşulları kabul ediyorum.