Kuzey ışıkları

BİLİM VE TEKNOLOJİ

Yazar: Kampüste Ne Var?

Kuzey ışıklarının ihtişamını mutlaka fark etmişsindir. Gerçekten görmesen de internette fotoğraflarına ya da videolarına denk gelmemek mümkün değil. Bu masal gibi görüntünün oluşumunu merak etmeden durmak da imkânsız. Bu yüzden senin için araştırdık. Teşekkür etmene gerek yok, biz senin için varız!

Kuzey ışıkları nedir?

Auranın parlak dans ışıkları, aslında, dünyanın atmosfere giren güneşten gelen elektrik yüklü parçacıklar arasındaki çarpışmalardır. Işıklar, kuzey ve güney yarımkürelerin manyetik kutuplarının üzerinde görülür. Kuzeyde “Aurora borealis” ve güneyde “Aurora australis” olarak bilinirler. Auroral görüntüler birçok renkte görünür; ancak soluk yeşil ve pembe en yaygın renklerdir. Gölgelerin rengi kırmızı, sarı, yeşil, mavi ve menekşe tonları olarak kayda geçilmiştir. Işıklar dağınık ışık saçan bulutlardan, yaylar, dalgalı çizgiler gibi birçok biçimde görülüp, gökyüzünü aydınlatırlar. 

Kuzey ışıklarının nedeni nedir?

Kuzey ışıkları, aslında, Dünya'nın atmosferindeki gaz halindeki parçacıklar ile güneş atmosferinden çıkan yüklü parçacıklar arasındaki çarpışmaların sonucudur. Renkte olan değişiklikler, çarpışan gaz parçacıklarının türüne bağlıdır. En yaygın auroral renk, soluk sarımsı-yeşil, dünyadan yaklaşık 60 mil yukarıda bulunan oksijen molekülleri tarafından üretilir. Nadir, olarak görülen kırmızı auroralar 200 metrelik yüksekliğe kadar oksijen tarafından üretilir. Azot ise, mavi veya mor-kırmızı aurora üretir. 

Kuzey ışıkları ile güneşte gerçekleşen patlamalar sonucu güneşte oluşan lekelerin arasındaki bağlantı yaklaşık 1880 yılından beri dikkat çeken bir konu. 1950'lerden beri yapılan araştırmalar sayesinde ise şu anda güneşten gelen elektronların ve protonların 'güneş rüzgarı' ile dünyaya doğru geldiğini biliyoruz. 

Güneş yüzeyinin üzerindeki sıcaklık milyonlarca derece Celsius'dur. Bu sıcaklıkta, gaz molekülleri arasındaki çarpışmalar meydana gelir. Serbest elektronlar ve protonlar, güneşin dönüşü ile güneş atmosferinden atılır ve manyetik alanın deliklerinden kaçarlar. Güneş rüzgarı ile yeryüzüne doğru gelen yüklü parçacıklar büyük ölçüde dünyanın manyetik alanı tarafından çevrilir. Bununla birlikte, dünyanın manyetik alanı her iki kutupta da zayıf, bu nedenle bazı partiküller yeryüzünün atmosferine girer ve gaz parçacıklarıyla çarpışır. Bu çarpışmalar, kuzeyde ve güneyde dans ışıkları olarak adlandırdığımız görüntüyü ortaya çıkarır.

Aurora'nın ışıkları genellikle 80 kilometre (50 mil) ile 640 km (400 mil) uzaklıkta gerçekleşir.

Kuzey ışıkları izlemenin en güzel yeri neresidir?

Kuzey ışıkları, kuzey veya güney yarımkürede, her bir manyetik kutbun üzerinden görülebilir. Bilim adamları, çoğu zaman kuzey ve güneydeki auroraların benzer şekiller ve renklerle aynı anda ortaya çıkan ayna benzeri görüntüler olduğunu bildirdi. 

Işıklar manyetik kutupların yakınında oluştuğundan, doğudaki benzer yerler asla gizemli ışıklarla karşılaşmazken kuzey ışıkları batı yarı kürede New Orleans kadar güneyde görülmüştür. Ancak ışıkları (Kuzey Amerika'da) izlemek için en iyi yerler Kanada'nın kuzeybatı kesimlerinde, özellikle de Yukon, Nunavut, Kuzeybatı Bölgeleri ve Alaska'dır. Işıkların dansının görüntüleri Grönland'ın ve İzlanda'nın güney ucunda, Norveç'in kuzey kıyılarında ve Sibirya'nın kuzeyinde sahil suları üzerinde görülebilir. Güney görüntüleri, Antartika ve Güney Hint Okyanusu çevresindeki bir halkada yoğunlaştığı için sıklıkla görülmez.

Işıkları izlemek için en iyi yerler 'hava kirliliğine' maruz kalmayan alanlardır. Kuzeydeki, küçük köyler en iyi izlenme alanlarıdır diyebiliriz. 

Kuzey ışıklarını ne zaman izleyebilirsiniz?

Araştırmacılar ayrıca, auroral aktivitenin, her 11 yılda bir zirve yaptığını keşfetti. 

Kuzeydeki kış genellikle ışıkları izlemek için iyi bir sezondur. Karanlığın uzun olduğu dönemler ve açık gecelerin sıklığı, auroral görüntüleri izlemek için çok iyi fırsatlar sağlar. Genellikle auroral görüntüleri izlemek için gecenin (açık gecelerde) en iyi zamanı, yerel olarak gece yarısıdır.

Işıkların efsanesi

Bu zamana kadar anlatılan birkaç hikayeden bazıları şöyle:

Kuzey yarımkürenin ışıkları olan 'Aurora borealis', 'kuzeyin şafağı' anlamına gelir. 'Aurora australis' ise 'güney şafağı' anlamına gelir. Roma masallarında Aurora şafak tanrısıydı. Birçok kültür grubu, bu ışıklar hakkında efsanelere sahiptir. Ortaçağda, auroral görüntülerin ortaya çıkışı savaş veya açlığın habercisi olarak görülüyordu. Yeni Zelanda'nın Maori'leri, Avrupa'nın ve Kuzey Amerika'daki pek çok Kuzey insanı ile ışıkların meşale veya kamp ateşinden yansıyan bir inanç olduğunu düşünüyorlardı.

Wisconsin Menşeili Kızılderilileri, ışıkların, büyük avcıların ve balıkçıların ruhları olan manabai'wok'un (devlerin) yerini gösterdiğine inanıyorlardı. Alaska'nın İnuidi, ışıkların avlanan hayvanların ruhları olduğuna inanıyordu: foklar, somonlar, geyikler ve beluga balinaları. Diğer yerli halklar, ışıkların halklarının ruhları olduğuna inanıyorlardı.

 

Kaynak: northernlightscentre